Verbinding

Oktober stond in het teken van borstkanker en het vierde Borstkankersymposium was een mooie start daarvan. Wat fijn om ruim tweehonderd lotgenoten en medestanders aan te treffen in Doorn. Om verhalen uit te wisselen, elkaar te ontmoeten, te verbazen, te lachen en te huilen. Allemaal herkenbare verhalen en toch zo uniek. Het thema van het symposium was Gehoord Worden.

Om gehoord te worden heb je iemand nodig. Er moet een luisteraar zijn, die oprechte aandacht voor je heeft. Daarmee maak je verbinding. Als je niet in verbinding bent, is er geen communicatie mogelijk. En hoe beter jouw verbinding met jouw hulpverleners zijn (artsen, chirurgen, verpleegkundigen, psychologen, coaches noem maar op), hoe beter je je verhaal kwijt kan. Je kunt dan gezamenlijk zoeken naar de beste oplossingen voor jou tijdens je ziekte- en herstelproces.

Workshops geven
In de aanloop naar het symposium werd ik getroffen door een herseninfarct. Gelukkig heb ik nauwelijks restverschijnselen, maar ik ben ontzettend moe, kan me moeilijk concentreren, kan niet switchen tussen verschillende zaken en kan geen twee dingen tegelijk doen. Deadlines zijn een ramp, want ik vind het lastig om zaken te plannen en overzicht te houden. Eigenlijk vergelijkbaar met mijn periode na de chemo.
Aangezien ik had toegezegd twee workshops te geven, groeide er een grote knoop in mijn maag. Ik wilde heel graag de wandelworkshop geven, om mensen kennis te laten maken met de kracht van de natuur en leren loslaten. En ik wilde heel graag de tips uit mijn boek Borstkanker… en nu?! vertellen en horen waar de aanwezigen veel aan hadden gehad tijdens hun proces. Maar ik wist dat het niet zou lukken op zo’n korte termijn twee workshops voor te bereiden.

Hulp vragen
Ik besprak het met de maatschappelijk werker in het ziekenhuis en die zei: “Je kunt het afzeggen”. Ja, makkelijk gezegd, maar dat wilde ik niet. En toen bedacht ik mij: als ik nu eens hulp vraag. Diezelfde week belde ik twee collegacoaches bij kanker. Miranda Kalksma is positiviteitscoach en coach bij kanker en Martha Wieling is coach bij kanker gespecialiseerd in het begeleiden van naasten en wandelend coachen. Dat was een mooie match: een positiviteitscoach terwijl mijn boek start met het hoofdstuk Positiviteit en een wandelcoach om de wandeling over te nemen. Ik durfde hen te vragen en natuurlijk zeiden ze volmondig JA. Zodoende hoefde ik alleen maar aan te sluiten bij de workshops, mezelf voor te stellen en het lekker mee te beleven.

Vrouwen zijn niet goed in het vragen van hulp. Ik vind het zelf ook moeilijk. Ik ben niet zwak! Ik ben een alleenstaande moeder en heb voor hetere vuren gestaan. Ik kan zelf mijn boontjes doppen. Maar ik heb in de loop van de jaren geleerd dat het juist sterk is om je kwetsbare kant te laten zien, om hulp te vragen. En zeg nou eens eerlijk, als een vriendin of vriend je om hulp vraagt, dan vind je het toch ook fijn om te kunnen helpen? Dus als jij hulp vraagt, vindt degene aan wie je het vraagt hoogstwaarschijnlijk ook heel fijn om iets voor je te kunnen doen. Hóe je het beste hulp kunt vragen (zowel voor jezelf als voor degene waar je het aan vraagt) kun je lezen in mijn boek.

Borstkankersymposium
Terug naar het symposium. Wat een mooie dag heb ik beleefd. En niet alleen ik, want de aanwezigen gaven een 8 als score voor de dag! Dat is alleen maar mogelijk door jullie eigen aanwezigheid en inbreng. Want jullie hebben jullie opengesteld, jullie verhalen en ervaringen gedeeld en die van anderen gehoord.

De Stichting Jij Speelt de Hoofdrol, die het symposium organiseert, heeft als motto: van en voor patiënten. Dat zag ik mooi terug in Doorn. Ik hoop een ieder volgend jaar, tijdens het vijfde symposium, opnieuw te ontmoeten, te verbinden en te horen hoe het dan met iedereen gaat.

Burn-out of overgang?

Ik hoor regelmatig van vrouwen dat ze erg moe zijn. De balans van zorgen, werken, sporten en ontspannen is dan weg. Bij 80% van de vrouwen en mannen met borstkanker komt (ernstige) vermoeidheid voor in de eerste jaren. Na drie jaar heeft nog steeds 30% van de mensen met kanker last van (extreme) vermoeidheid. Chemotherapie, bestraling en geestelijke verwerking kunnen dit veroorzaken. Het -vaak jarenlang- slikken van anti-hormonale medicatie heeft als bijwerking overgangsklachten, waarvan vermoeidheid er één is. En als je eierstokken worden verwijderd, raak je direct in de overgang. Het is dus vaak niet goed te herleiden of vermoeidheid komt door te veel inspanning, te weinig ontspanning, leefstijl, medicatie, gewoon ouder worden of de overgang.

Als je chronisch vermoeid en overprikkeld bent en je stressniveau is constant hoog, dan is de kans groot dat je op een burn-out afstevent. Op internet staan testen om na te gaan of, en in welke mate je een burn-out hebt. Ook staan er goede tips om uit je burn-out te komen. De beste, en daarbij de moeilijkste, lijkt te zijn: accepteren. Aanvaarden dat je tijd en rust nodig hebt om weer op adem te komen. En bewegen: lekker wandelen of fietsen zodra je energieniveau het toelaat.

Ik tel weer mee
Ik heb een paar jaar, na mijn herstel van borstkanker, hard gewerkt. Dat vond ik fijn, want werken leek een hobby. Maar ik werkte té hard en ik weet inmiddels ook waarom: het gaf mij het gevoel dat als ik weer volledig aan het werk was, mijn leven weer zoals vroeger was. Niet helemaal, maar toch een beetje. Ik dacht: Als ik weer werk dan tel ik weer mee, heb ik weer energie, ben ik niet meer ziek, heb ik de nare borstkankerperiode achter me gelaten. Een mooi verdringingsmechanisme. Maar helaas werkt het niet zo.

Nu hoef je bij overwerkt en overprikkeld zijn niet direct in een burn-out te zitten. Ik las het boek Te Lijf, de kunst van het mooie ouder worden van Isa Hoes en Medina Schuurman over de overgang. En tot mijn verbazing lijken de symptomen van burn-out en overgang ontzettend veel op elkaar. Het is een compleet boek met diverse onderwerpen rondom de overgang, zoals lichamelijke klachten, verzorging van je lijf, moederschap, relaties en werk. Voor dit boek hebben Isa en Medina vele deskundigen en bekenden collega’s geraadpleegd en geïnterviewd. Het is een heel persoonlijk boek, het leest makkelijk en er staan eyeopeners in; over hoe om te gaan met heftige gevoelens en emoties zoals angst, stemmingswisselingen, depressies. Het inzicht hierin en de tips die zij geven, brengen al direct enige verlichting.

Slechter slapen door minder oestrogeen
Een stukje uit het boek: je bent niet te genieten, depressief, onzeker, angstig, snel geïrriteerd, boos, heb je meer last van prikkels, bent gevoelig voor geluid. Zo krijgen sommige vrouwen last van paniekaanvallen, woede uitbarstingen, oncontroleerbaar de huilbuien en zelfs hallucinaties. Daarnaast kun je slechter gaan slapen omdat er minder serotonine beschikbaar is. Dit alles komt door de afname van oestrogeen. Als dit hormoon minder wordt geproduceerd kun je veranderingen gaan ervaren in gedrag, emoties en cognitie. Wat ook afneemt, is het hormoon oxytocine. Dit is het zorghormoon, het knuffel hormonen. Dit maakt weer dat je introvert en minder zorgzaam wordt, naar bijvoorbeeld je kinderen. Daar kun je echt van schrikken: wat is er met me aan de hand? Nou, je zit in de overgang! Zie je hoe dit in elkaar valt? En dit gebeurt allemaal in je brein.

Rust en acceptatie
Burn-out of overgang, wellicht beiden. De remedie is rust, acceptatie, luisteren naar je lijf, grenzen stellen (en eraan houden!) en genieten. De vrouwen in dit boek, die door de overgang heen zijn, geven allemaal aan dat de tijd erna de mooiste in hun leven is. We zetten nog even door…

Welk geluid laat jij horen?

Het jaarlijks Borstkankersymposium van Stichting Jij Speelt de Hoofdrol staat dit jaar in het teken van ‘Gehoord worden’.  In dat kader schreef ik onderstaand blog. Het online magazine waarin dit blog staat, kun je hier lezen.

Laatst, toen ik een paar dagen ziek was, ging ik mijn lievelingsfilm weer eens kijken: As it is in Heaven. Deze prachtige Deense film gaat over een dirigent die op alle wereldpodia heeft gestaan en op jonge leeftijd door hartproblemen moet stoppen met dirigeren. Hij besluit terug te keren naar het dorp van zijn jeugd, waar niemand hem meer kent. Want toen hij beroemd werd, heeft hij een andere naam aangenomen. De mensen weten alleen dat hij een beroemd dirigent is. Daarom wordt hij gevraagd het kerkkoor te leiden.

In eerste instantie weigert hij. Hij zegt: “Ik ben hier alleen om te luisteren.” Maar uiteindelijk neemt hij het koor onder zijn hoede. De eerste repetitieavond laat hij de mensen hun geluid zoeken; welke trilling en klank zijn uniek en specifiek voor elk koorlid. Hij laat de mensen naar binnen keren, naar hun buik, hun ademhaling en hun geluid. Verbinding zoeken met zichzelf. Het enige wat hij doet, is luisteren.

Borstkanker verbindt
De film is boeiend, omdat elk koorlid een eigen geluid, een eigen verhaal en een eigen geschiedenis heeft. Dat wordt prachtig in beeld gebracht. En zo is het in het echte leven ook: we hebben allemaal onze eigen geschiedenis en ons eigen verhaal. Borstkanker is wat ons verbindt. Maar onze weg daarin of onze ervaringen ermee kunnen heel verschillend zijn. En daarmee ook onze behoefte om gehoord te worden. De één wil haar of zijn verhaal vertellen, de ander zoekt oplossingen. Weer een ander wil helemaal niets kwijt. En dan speelt ook nog mee tot wie je je richt: familie, vrienden, collega’s, verpleegkundigen, artsen…

Gehoord worden
Pas overhandigde ik mijn boek Borstkanker… en nu?! aan ‘mijn’ oncoloog. Ik vind het belangrijk om een oncoloog te hebben, die bij mij past. Je gaat tenslotte een lange termijnrelatie met hem of haar aan als je borstkanker hebt. Wij zijn al vier jaar ‘samen’.

Ik vind het prettig dat mijn arts de tijd neemt om naar mij te luisteren, om antwoord te geven op al mijn vragen. Ik kom namelijk altijd met mijn kladblok binnen. Inmiddels heb ik er drie volgeschreven in de afgelopen vier jaar. Dat is mijn manier om informatie te krijgen, mijn gedachten op te maken, te overzien waar ik sta en welke medicatie of behandeling ik kan krijgen en daarin mijn keuze te maken. Ik wil daarin de regie voeren, dat geeft mij kracht. Ik wens ook dat mijn arts openstaat voor de initiatieven die ik zelf neem om mijn lijf en geest fit te houden, zoals sporten, mindfulness, yoga, bewust eten. En, heel belangrijk, dat twijfel bespreekbaar is, zoals die keer dat ik een second opinion vroeg, omdat ik het idee had dat de door hem voorgeschreven medicatie niet bij mij paste.

Wederkerigheid
En zo’n oncoloog heb ik. Ik word door hem gehoord. Het is eigenlijk een wisselwerking. Ik wil niet alleen gehoord worden, maar hij wil ook graag horen. En dat geeft mij vertrouwen. Iets wat ik goed kan gebruiken tijdens mijn ziekte- en herstelproces. Wij doen het samen. Net als in de film gaat het niet alleen om mijn geluid, maar ook om het geluid van de mensen om mij heen, van mijn oncoloog in dit geval. Samen zoeken we ons geluid, vullen we elkaar aan, stemmen we op elkaar af. Voor mij is dat een prettig idee, dat ik er niet alleen voor sta. En ook voor hem is het fijn dat we samen aan mijn gezondheid werken. Als je dit ook belangrijk vindt en geen goede ‘klik’ hebt met je arts, dan raad ik je aan te overwegen een andere arts te zoeken.

Door die open houding, over en weer, heeft hij mij veel ‘medische kennis’ bijgebracht over borstkanker de afgelopen jaren. Ik heb hem mijn boek gegeven, met daarin onder andere de inspirerende verhalen van zeven vrouwen met borstkanker en zeven thema’s waaruit wij kracht hebben geput. Ik hoop hem daarmee nog meer inzicht te geven in de ‘menselijke impact’. Hij heeft beloofd tijd vrij te maken om het hele boek te lezen (artsen moeten namelijk heel veel lezen). En ik weet dat hij dat doet. Hij hoort mij en hij ziet mij.

Wat is je doel?
Pas als je weet wat je geluid is, met andere woorden, als je weet wat je wilt zeggen en bereiken, dan kun je ook gehoord worden. Dan kun je doen wat bij je past en kiezen wat bij je past. Hoe vind je jouw geluid? Wat wil je bereiken? Bijvoorbeeld in gesprek met je arts.

Tips om jouw geluid te vinden en gehoord te worden

  • Bepaal vooraf wat het doel van je afspraak met je arts is. Is dat informatie ontvangen, uitslagen krijgen, nieuwe onderzoeken aanvragen, gerustgesteld worden of iets anders?
  • Bedenk voor de afspraak het antwoord op de vraag: Wanneer loop ik tevreden de kamer uit? Bijvoorbeeld: met antwoorden op je vragen, met een doorverwijzing, met een aanvraag voor een second opinion etc.
  • Bereid je afspraak voor, schrijf op wat er is gebeurd de afgelopen tijd, wat je dwars zit of wat je wilt weten én waarom je het belangrijk vindt het gesprek te voeren en informatie te krijgen of een onderzoek aan te vragen.
  • Neem de tijd, zit niet op hete kolen. Jij hebt vast ook wel eens moeten wachten omdat de arts is uitgelopen. Voel je niet bezwaard als je wat langer binnen zit. Je bent elkaar aan het leren kennen en dat kost tijd.
  • Ga goed zitten, billen op de stoelzitting, benen op de grond. Pak je vragen of voorbereiding erbij. Haal diep adem en stel je vraag. Want ook als je een vraag stelt, laat je jouw geluid horen.
  • Luister naar de antwoorden en neem de tijd ze op te schrijven. Of neem iemand mee die de antwoorden voor je opschrijft. Vraag om verduidelijking als je een antwoord niet begrijpt of als het te snel gaat.
  • Geef jouw behoeften aan. Wat wil je? Wat heb je nodig?
  • Check of je alle vragen hebt gesteld en of je jouw doel (antwoorden, informatie, onderzoek, doorverwijzing etc.) hebt behaald. Zo niet, bedenk wat je nog wil weten.
  • Vraag of je naderhand mag bellen met vragen als er nog zaken onduidelijk zijn.

Zo laat je jouw geluid horen en kun je gehoord worden. Je neemt de regie over je behandelproces en over je leven, ook in tijden dat je het gevoel hebt de controle kwijt te zijn. Probeer bij je eigen gevoel te blijven en zet jouw vragen en behoeften centraal. Meer hierover kun je lezen in Borstkanker… en nu?!.

Hoe liep de film af?
De afsluiting van As it is in Heaven is prachtig. Terwijl ik ziek op de bank lig, de tranen inmiddels over mijn wangen rollen (want na de chemo lijken al mijn interne filters te zijn verdwenen en alle emoties direct en hard binnen te komen) zingt Gabriëlla, één van de koorleden, haar eigen lied:
“Vanaf nu is mijn leven van mij. Ik heb maar zo’n korte tijd op aarde… Misschien had ik nooit een keuze, behalve dan de wil om te leven. Het enige dat ik wil, is gelukkig zijn. Zijn wie ik ben. Sterk zijn en vrij. De dag uit de nacht zien opkomen. Ik ben hier en mijn leven is alleen van mij. En de hemel waar ik van overtuigd was, blijkt ergens daar te zijn. Ik wil voelen dat ik mijn leven heb geleefd.”

En ook al ben ik ziek, ik voel me na het zien van de film weer een stukje beter.
Tip: zorg voor zakdoeken als je gaat kijken.

 

Angst voor terugkeer

Afgelopen woensdag belde mijn zoon mij na schooltijd. In de sloot voor de school zat een jonge meerkoet die niet meer kon zwemmen en werd aangevallen door de andere meerkoeten. De kinderen dachten dat een hond de meerkoet in zijn nek had gebeten en dat hij daarom verzwakt was. Of ik even een bakje en een handdoek kon brengen, zodat de kinderen zich konden ontfermen over de vogel, terwijl mijn zoon de vogelopvang belde. Dus deed ik dat.

Waarom zijn jonge kinderen zo begaan met jonge dieren? Heeft het iets met kwetsbaarheid te maken? Kwetsbaarheid is voor mij altijd een moeilijk punt geweest. Ik voel me veel fijner in de rol van sterke vrouw. Iemand die alles aankan, vertrouwen heeft en de controle lijkt te hebben. Dan voel ik mij prettig. Toch zijn er momenten in mijn leven dat ik die krachtige rol niet kan vervullen. Bijvoorbeeld heel recent, toen ik de laatste weken voor het verschijnen van mijn boek teveel op mijn bord had liggen. Werk, boek, studie, zorg, huishouden… Ik was moe, voelde me kwetsbaar en had hulp nodig. Of langer geleden; nadat ik de diagnose borstkanker kreeg. Ook toen voelde ik me kwetsbaar, ondanks dat ik groot en krachtig was.

Kanker heb je levenslang
Afgelopen week stond er in de krant een artikel over angst na kanker onder de titel Genezen en doodsbang. Wat kan je je na kanker kwetsbaar voelen, ook als ‘groot’ mens. Dat kan zelfs jaren na je ‘schoonverklaring’ voorkomen. Sommige mensen schamen zich voor die kwetsbaarheid en die angst, terwijl de schrijvers van het boek Angst na kanker ervoor pleiten het uit te spreken. Daar ben ik ook voorstander van, want zoals een collegacoach van mij onlangs zei: “Kanker is blijvend. Of je eraan sterft of niet.” Voordat ik ziek werd, heb ik er nooit bij stilgestaan hoe groot de impact van kanker kan zijn. Daarom begrijp ik ‘gezonde’ mensen die zeggen: “Maar je hebt het nu achter de rug” of “Je bent er goed uitgekomen, je kan je leven weer oppakken.” Inmiddels weet ik beter: angst is van alle tijden, het kan op elk moment ontstaan en kan grote proporties aannemen.

Late gevolgen na kanker
Het krijgen van kanker laat bij de meeste mensen sporen na. Ook na de genezing. Ondanks dat de meeste mensen met de diagnose kanker nooit van ‘late gevolgen’ hebben gehoord, ervaart meer dan de helft van de mensen de gevolgen na de behandelingen en ziekte. Te denken valt aan klachten zoals:
– Angst
– Vermoeidheid
– Geheugenproblemen/verlies
– Gewichtsproblemen
– Hartfalen/schade
– Lymfoedeem
– Onvruchtbaarheid
– Botontkalking/osteoporose
– Pijn
– Beperkte mobiliteit van het lichaam
– Overgangsklachten
– Problemen met seksualiteit
– Somberheid/stemmingswisselingen/depressie
– Zenuwpijn
– Neuropathie
– Niet vrouwelijk voelen
– Problemen met eigen lijf

86% van de mensen die wordt of is behandeld voor kanker heeft angstklachten. Deze klachten kunnen het dagelijks leven ernstig verstoren en zelfs zo extreem zijn, dat de angst depressies veroorzaakt. Naast angst voor terugkeer kan het ook angst zijn om bijvoorbeeld ziek te worden, uit de roulatie te raken, afhankelijk te worden, financieel in de problemen te raken, de partner en/of kinderen te verliezen, in een sociaal isolement te komen, dood te gaan. Deze angsten kunnen verlammend werken.

Aandacht en geld voor nazorg nodig
Het is goed dat er de laatste tijd meer aandacht in de media is over de late gevolgen van (borst)kanker en dat ook werkgevers en verzekeringsmaatschappijen zich daarvan bewust worden. Het is te hopen dat er meer geld beschikbaar komt voor nazorg, zodat mensen die de diagnose (borst)kanker hebben gehad én hun naasten niet alleen de kosten van hulpverlening hoeven te betalen. Ik maak mij hier sterk voor door voorlichting te geven over de gevolgen van borstkanker en te laten zien dat met de juiste hulpverlening, klachten kunnen worden opgelost.

Wat is een goede hulpverlener?
Als borstkankercoach begeleid ik ook vrouwen met angstklachten. Er is niet één recept dat leidt tot een oplossing. Die oplossing kan voor iedereen anders zijn. Daarom is het belangrijk om een hulpverlener te vinden waar je een klik mee hebt en vertrouwen in hebt. Kies ook voor een behandeling of een traject dat bij je past. Iedereen is uniek. Ook in haar of zijn angsten. Realiseer je dat het nooit te laat is om over je emoties of gevoelens te praten. Ook al is je ziekteproces al jaren achter de rug. Wees eerlijk naar jezelf en probeer er open over te zijn naar je omgeving. Blijf er niet mee zitten en zoek hulp. Bijvoorbeeld van een coach bij kanker. Deze mensen zijn vaak ervaringsdeskundigen en zijn speciaal opgeleid om mensen met kanker te begeleiden. Ik ben gespecialiseerd in borstkankercoaching. Bel me gerust voor een kenniswandeling: Wanda Verhoeff 06-33978598.

En hoe verging het de angstige meerkoet?
Hij zat heel stil in mijn bakje onder een handdoek. Toen de mevrouw van de vogelopvang kwam, nam ze hem over. Ze vertelde dat de vogel een spuitje tegen de pijn zou krijgen en goed verzorgd zou worden. Het helpen van de meerkoet was het gesprek van de dag.

Laten we ervoor zorgen dat nazorg bij borstkanker ook het gesprek van de dag wordt; dat meer partijen de handen ineen slaan om nazorg bij (borst)kanker beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar te maken.

Literatuur: Angst na kanker, Jan Verhulst en Coen Völker.
Meer informatie over mogelijke ‘gevolgen na kanker’ vind je op www.kwf.nl/kanker/gevolgen-van-kanker

Steek eens wat vaker je tong uit

Borstkanker maakt nu vier jaar deel uit van mijn leven. Ik slik elke dag mijn medicijnen, ik zie mijn ‘nieuwe’ lichaam in de spiegel, ik heb klachten die ik voor die tijd nooit had, ik moet mijn energie beter verdelen, ik sta niet meer onbevangen in het leven. Daarnaast heb ik ook een nieuw werkzaam leven: Ik coach vrouwen met borstkanker. Met dit werk volg ik mijn passies: wandelen in de natuur en mensen helpen. Dit koppel ik aan de kennis en ervaring die ik inmiddels heb opgedaan als vrouw met borstkanker. Soms krijg ik het gevoel dat ik alleen maar met de ‘zware dingen’ in het leven bezig ben: ziekte, herstel, gezond leven, dingen niet meer kunnen of mogen.

Laatst zei een vriendin tegen mij: ben je nog wel speels? Tja, dat ben ik nog weleens, maar dan voel ik me toch een klein beetje schuldig. Want ik wil verantwoord leven en dat is best een serieuze bezigheid. Als ik speelse dingen ga doen, kom ik buiten mijn comfortzone. Dat levert spanning op en soms stress. En word ik dan niet ziek van de stress? Want ik ben ervan overtuigd dat stress niet goed is voor kanker. Dus: kan ik wel speels zijn?

Aan de andere kant weet ik, dat als ik speels ben, het mij heel veel positieve energie oplevert. Zowel op het moment van spelen, als erna. Bijvoorbeeld als ik eraan terugdenk. Ik laad mijn accu dan weer op met positieve energie.

Dus mijn conclusie is: ik ga meer speelsheid aan mijn leven toevoegen en steek af en toe mijn tong uit naar mijn serieuze ik.

Hieronder een aantal tips om in een positieve flow te komen. Vandaaruit is de stap naar speelsheid zo gezet.

1. Laat dingen en mensen los waar je geen invloed op hebt
Laat je niet frustreren door het gedrag van andere mensen. Je hebt geen invloed op hun gedrag, alleen op je eigen gedrag en je reactie op hun gedrag. Probeer het te aanvaarden zoals het is en de rest los te laten.

2. Je hebt geen controle, maar je kunt wel de regie nemen
Je hebt geen controle over andere mensen en over gebeurtenissen. Je hebt zelfs geen controle over je eigen leven, alhoewel veel mensen dat wel denken. Dingen gaan zoals ze gaan. Wél kun je de regie in eigen hand nemen. Erger jij je er ook zo aan als je in het ziekenhuis lang moet wachten voor je aan de beurt bent? Je hebt geen controle over de agenda van de arts. Wel heb je de regie en kun je de volgende afspraak vroeg in de ochtend plannen. Als je als eerste aan de beurt bent, kan de arts nog niet zijn uitgelopen.

3. Kijk naar wat je wel kunt
Het geeft energie en zelfvertrouwen als je kijkt naar wat je wel kunt. Misschien kun je zelfs dingen die je voordat je ziek werd niet kon. Ik neem bijvoorbeeld meer tijd om lekker te koken, want dat vind ik belangrijk. Of rustig met mijn kind te zitten en samen dingen te doen. Dat geeft mij energie en brengt mij in een flow, zodat ik de tijd vergeet.

4. Kijk terug naar wat je al hebt bereikt
Kijk eens hoe ver je al bent gekomen. In elke fase van je leven maak je stappen. Ook in een slechte periode. Als je het moeilijk vindt dat van jezelf te zien, stel je dan voor dat jouw beste vriendin in jouw positie zit. Hoe zou je haar voortuitgang complimenteren? Geef daarna jezelf dat compliment. En al zijn het maar kleine stapjes; vele kleine stapjes bij elkaar vormen ook een grote stap.

5. Maak het jezelf makkelijk
Vraag hulp en blijf in contact met mensen die je energie geven. Verbind je met plezierige dingen en mensen. Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan?

6. Zorg goed voor jezelf
Want je bent het waard. Jij bent het belangrijkste in je eigen leven. Als jij goed in je vel zit, is dat in de eerste plaats plezierig voor jezelf. Beweeg elke dag, want als je lichaam beweegt, komt er ook beweging in je hoofd. Voed je met gezond eten vol vitamines. Je lichaam knapt ervan op. Voed je geest met mooie dingen: teksten, beelden, muziek etc.

7. En word speels
Wat deed je graag als kind? Hoepelen, hinkelen, hardop zingen, in de plassen stampen? Doe dat nu dan weer. Probeer eens wat minder in je hoofd te zitten en te piekeren, en meer in je gevoel. Lukt dat door muziek te luisteren, te dansen in de kamer, te tekenen, te schilderen of in de tuin te werken? Speel weer eens verstoppertje of tikkertje met je kind of partner.

En als dat allemaal niet lukt: steek dan eens lekker je tong uit! Zie je, het begin is er. Het is kinderlijk eenvoudig. 

Wanneer had jij voor het laatst dat gevoel?

De afgelopen maanden had ik het druk met mijn kind, de mantelzorg voor mijn vader, verschillende modules van de opleiding die ik volg, mijn projectleidersrol in de technische sector en de coachtrajecten van vrouwen met borstkanker. Daarnaast schreef ik een boek, werd ik uitgever en startte ik mijn eigen crowdfunding. Soms voel ik mij als een hamster in een tredmolen; druk met hollen en niet meer te stoppen. Dan verlies ik uit het oog waar het echt om draait, namelijk de tijd nemen om me dankbaar te voelen.

Dankbaarheid
Dankbaar voor kleine dingen: de glimlach van een onbekende op straat, wakker worden in een witte wereld. Of, zoals eervorig weekend, dankbaar voor een wortelkanaalbehandeling, zodat ik na een week weer een kop thee kon drinken zonder kiespijn. En ook dankbaar voor grote dingen: dat het goed gaat met mijn zoon in de pré-pubertijd, dat ik als coach echt het verschil kan maken voor mensen en dat ik een nieuwe balans heb gevonden in mijn lijf na borstkanker. Want kanker blijft altijd onderdeel van mijn leven.

Dankbaarheid geeft mij een fijn gevoel. Er komt een warme gloed rond mijn hart, die zich uitbreidt door heel mijn lichaam. Wanneer nam jij voor het laatst de tijd om die warmte te voelen?

Voor 2018 is al één wens vervuld!
Ik ben heel dankbaar voor alle steun en donaties voor mijn boek. De reacties op de crowdfundingsactie zijn hartverwarmend. In één maand werd er meer dan vijfduizend euro gedoneerd en daarmee is de publicatie van mijn boek een feit! Mijn streefbedrag ligt een stuk hoger, maar vijfduizend euro is de minimale bijdrage die ik moet hebben om mijn droom te verwezenlijken. De rest komt er ook wel. Daarmee is één van mijn wensen voor 2018 al vervuld; half februari verschijnt Borstkanker… en nu?!

Nieuwe columnist
Dit jaar kwamen ook dromen uit: ik bouwde verder aan mijn coachpraktijk en heb mooie coachtrajecten begeleid voor particuliere en zakelijke klanten. Ik mocht als coach een deel van een wandelworkshop voor borstkankerpatiënten verzorgen tijdens het Pluk-de-Dag evenement Westland/Delft. Ik ben de vaste columnist geworden bij Stichting Jij Speelt De Hoofdrol. Deze stichting organiseert het jaarlijkse Borstkankersymposium in oktober. Daarnaast heb ik veel aandacht kunnen vragen én krijgen voor nazorg bij borstkanker.

Workshops geven
In 2018 ga ik verder op de ingeslagen weg. Na het verschijnen van Borstkanker… en nu?! zal ik in het nieuwe jaar afstuderen (post-HBO opleiding Coaching rondom Kanker). De eerste uitnodigingen om workshops te verzorgen voor vrouwen met borstkanker naar aanleiding van mijn boek, staan inmiddels ook in de agenda.

Nu al te koop!
Borstkanker… en nu?! wordt momenteel vormgegeven en binnenkort gedrukt. Het boek is vanaf half februari 2018 verkrijgbaar. Nu kun je alvast een exemplaar reserveren voor 25 euro inclusief verzendkosten. Na publicatie in februari ontvang je het boek voor jezelf (of om weg te geven) én je steunt er vrouwen met borstkanker mee. Dat laatste geeft volgens mij het ultieme kerstgevoel. Hier kun je doneren en daarmee je bestelling plaatsen.

Ik wens je hele fijne Kerstdagen en een gezond en gelukkig 2018.

 

 

Zelfmanagement geeft kracht en vertrouwen!

Afgelopen week was ik in het ziekenhuis voor mijn halfjaarlijkse controle bij de oncoloog. Dat is altijd een spannend moment, want onbewust ben ik de dagen ervoor mijn lichaam aan het scannen. Doet alles het nog? Voel ik nieuwe pijntjes? Ben ik vermoeider dan anders? Eigenlijk vind ik het wel fijn om af en toe in het ziekenhuis te komen en met mijn arts te praten. Dat geeft mij het gevoel dat ik de regie voer.

Ik bof met mijn oncoloog. Ik stel heel veel vragen en hij geeft uitgebreid antwoord. Met die informatie bepaal ik dan wat ik doe of wil. En als ik twijfel over mijn besluit, vraag ik hem om advies. Hij is mijn adviseur, als deskundige arts. En ik bepaal. Dat sluit mooi aan bij dit bord dat ik zomaar in een gang in het ziekenhuis tegenkwam: zelfmanagement. Voor mij betekent dat: actief de regie over mijn lichaam en mijn leven nemen. Want ik weet als geen ander dat ik geen controle heb in of over het leven. Maar de regie pakken, kan ik wel. Dat is ook de rode draad in mijn boek Borstkanker… en nu?! Ik vond het bijzonder om dit bord in het ziekenhuis tegen te komen. Ik ben ervan overtuigd dat je jezelf kunt managen, ook als je ziek bent.

Zeven thema’s als handvat
In Borstkanker… en nu?! reik ik zeven thema’s aan. Tijdens mijn borstkankerproces heb ik veel baat gehad van deze thema’s. En nog steeds! Deze thema’s maken je niet beter. Ze genezen je niet van kanker. Maar ze kunnen je wel helpen te helen; je heel te voelen en beter in je lichaam en geest te laten zitten. En wat blijkt: de tips die ik aan het einde van elk thema in mijn boek geef, kun je ook gebruiken als je gezond bent!

1. Positief denken; je ervaart minder stress als je positief denkt en dat is goed voor je immuunsysteem en dus voor je gezondheid;
2. Ontspannen; je lichaam kan alleen helen als het in de rustmodus staat. Niet als het in de vecht- of vluchtmodus staat. Daarom is het belangrijk te ontspannen. Recent onderzoek toont aan dat minimaal acht uur slaap per nacht noodzakelijk is en dat er een duidelijk verband is tussen te kort slapen en een verhoogd risico op kanker en andere ziekten.
3. Inspannen; bewegen brengt structurele veranderingen in je hersenen aan. Ook maakt je lichaam hormonen aan, die zorgen voor een geluksgevoel. Je bouwt conditie op en werkt aan je weerstand.
4. Geestelijk verdiepen: je verbinden met iets hogers of diepers, mensen als voorbeeld nemen. Dat is een bron om vertrouwen uit te putten.
5. Voeden: bewust eten en drinken en zorgen dat je de voedingsstoffen binnenkrijgt waar je lichaam behoefte aan heeft.
6. Sociale steun zoeken; het verlicht om hulp te aanvaarden van mensen om je heen.
7. Werken; het kan een dankbaar gevoel geven om ergens bij te horen en iets te betekenen voor een ander of voor de maatschappij. Belangrijk is ook dat je werk aansluit bij je energieniveau, de werkdruk goed is en je plezier in je werk hebt.

Positieve gezondheid
Tijdens het schrijven van Borstkanker… en nu?! kwam ik de Nederlandse arts en onderzoeker Machteld Huber tegen. Zij ontwikkelde ruim vijf jaar geleden een nieuw concept voor gezondheid: ‘Positieve gezondheid’. Daarin staan zelfregie en veerkracht centraal. Ze zegt dat gezondheid het vermogen is je aan te passen en je eigen regie te voeren bij de lichamelijke, psychische en sociale uitdagingen van het leven. De World Health Organisation (WHO) heeft deze definitie overgenomen.

Ik merkte tijdens mijn ziekte- en herstelproces dat ik het belangrijk vond zelf de regie te nemen. Ik was niet alleen mijn ziekte. Er was namelijk ook nog een gezond deel in mij dat wilde leven. En die gedachte zorgde er bij mij voor dat ik na elke tegenvaller veerkrachtiger terugkwam. Zo bouwde ik vertrouwen op en werd mijn positiviteit beloond.

Uitslag ziekenhuis
De controle in het ziekenhuis ging goed. Ik had al een tijd last van mijn onderrug en wilde uitsluitsel dat het geen uitzaaiingen waren. Ik vroeg mijn oncoloog bloedonderzoek te doen en hij ging daarmee akkoord. De dag na mijn controle belde hij met een goede uitslag. Alles is in orde. Ik ben blij dat ik de regie heb genomen. Het geeft me kracht en vertrouwen. Dit is voor mij de meerwaarde van zelfmanagement!

Later als ik….

Wat zou ik het liefst willen doen als alles mogelijk was? Deze vraag schiet de afgelopen dagen regelmatig door mijn hoofd. En ook: Wat houdt mij tegen om te doen wat ik wil doen?

Deze maand was ik te gast bij het Borstkankersymposium 2017. Daar hoorde ik het verhaal over een vrouw die de diagnose uitgezaaide borstkanker kreeg en van haar arts hoorde dat ze niet meer lang te leven had. De werkgever van haar partner bood daarom een vijfdaagse reis naar New York aan, maar de vrouw wilde eerst met een chemokuur starten om de kanker onder controle te krijgen en daarna pas op reis. Dus ze gingen niet. New York bleek na de kuur niet meer haalbaar en er werd een alternatief bedacht: een reis naar Normandië. Helaas bleek dat ook niet meer te lukken. De keuze viel op een weekend Zeeland, maar uiteindelijk is het daar nooit van gekomen. De vrouw werd opgenomen en had spijt op haar sterfbed. Had ze de reis naar New York gemaakt, dan had ze een mooie tijd gehad om op terug te kijken en een mooie herinnering nagelaten.

Ja, natuurlijk kun je de vraag stellen: Had ze deze gedachte ook gehad als de medicatie wel was aangeslagen? Maar de les voor mij is: stel niet uit tot later, wat je vandaag wilt doen. Het zijn vaak je gedachten die je tegenhouden.

Denk jij weleens bij jezelf:
– Als ik voldoende tijd heb, dan ….
– Als de kinderen de deur uit zijn, dan …..
– Als ik een andere baan heb, dan ….
– Als ik meer geld heb, dan …..
– Als ik de juiste partner heb, dan ….
Hoeveel excuses heb je nodig om niet te doen wat je werkelijk wilt? Je leven is nu!

Spijt op sterfbed
De Australische verpleegkundige Bronnie Ware begeleidde veel mensen in de laatste fase van hun leven. Zij vroeg aan deze mensen wat ze zouden veranderen, terugkijkend op hun leven. De meest gegeven antwoorden waren:
1. Ik wilde dat ik de moed had gehad om mijn eigen leven te leven. En niet het leven dat anderen van mij verwachtten.
2. Ik wilde dat ik niet zo hard had gewerkt en er was geweest voor mijn gezin.
3. Ik wilde dat ik de moed had gehad om mijn werkelijke gevoelens te uiten.
4. Ik wilde dat ik meer tijd met mijn vrienden had doorgebracht en vooral: dat ik de vriendschappen die belangrijk voor me waren, had gekoesterd en belangrijk had gemaakt.
5. Ik wilde dat ik mezelf had toegestaan om gelukkig te zijn.

Wake up call
Veel vrouwen die ik coach komen tijdens of na hun ziekte tot de conclusie dat ze hun tijd anders willen besteden. Dat hun prioriteiten anders zijn komen te liggen. De diagnose borstkanker kan, evenals andere levensbedreigende gebeurtenissen, een wake-up call zijn.

Ik merk dat mijn leven wéér aan het veranderen is. Na de diagnose borstkanker stond mijn leven op z’n kop en ik stond op scherp. Bijna alles wat ik tot dan toe had gedaan, passeerde de revue en heroverwoog ik. Wilde ik dit nog wel of niet meer? Nu ik 3 1/2 jaar verder ben en zaken op hun plek vallen, realiseer ik me dat sommige ‘oude’ gewoonten stiekem weer de kop opsteken. Zo werk ik bijvoorbeeld weer meer, langer en vaker dan ik wil. Dat gaat ten koste van mijn sportuurtjes. Terwijl ik sporten belangrijk vind om in conditie en gezond te blijven. Ook vind ik dat ik te weinig tijd uittrek om mijn sociale contacten te onderhouden. Ik stel afspraken uit, omdat ik ‘moet’ werken.

Regie nemen
Het verhaal over de vrouw die niet naar New York ging, maakt me bewust van mijn eigen gedrag. Het herinnert me eraan dat ik zelf de regie over mijn leven kan nemen. Dat ik degene ben die de keuzes maak en dat ik vaker mijn hart wil volgen.

Doe jij op dit moment wat je het liefst zou willen doen? Nee? Stop met denken en start met doen!

Bronnen:
Désirée Hairwassers, gezondheidswetenschapper, blogger en ervaringsdeskundige
Bronnie Ware, Als ik het leven over mocht doen (2012)

 

De kunst van het nemen

Een boek schrijven is één ding. Een boek uitgeven is iets anders. Voor de mensen die mijn blog voor het eerst lezen: ik heb een boek geschreven, dat momenteel bij een aantal meelezers ligt. Na het meelezen en de correctieronde volgt het uitgeven. In mijn oriëntatie op het uitgeefproces word ik mij bewust van de kosten die bij het uitgeven komen kijken: het ontwerpen van de cover, fotografie, tekstopmaak, redigeren, papier inkopen, drukken, ISBN nummer aanvragen, promotie, distributie en ga zo maar door. Dus ik heb een slim plan bedacht: ik ga crowdfunden. Ik ga mensen vragen mij financieel te ondersteunen. In ruil voor hun donatie, bied ik iets aan.

De eerste persoon op wie ik dit plan ging ‘proefdraaien’ dacht daar echter anders over. Zij zei: “Geef me je rekeningnummer maar, dan stort ik wel wat geld”. En toen ging het mis….. Ik kan namelijk geen geld aannemen zonder dat daar iets tegenover staat. Want als er wél iets tegenover staat, dan is het geen hulp, maar zijn we gelijk aan elkaar. En dat is in mijn hoofd niet het geval als ik iets aanneem waar niets tegenover staat. Enfin, stof tot onderzoeken voor deze coach. Ik kom erachter dat ik erg goed kan geven, maar niet goed kan ontvangen of, sterker nog: nemen. En ik realiseer me dat ik veel vrouwen ken, die ook goed kunnen geven, maar geen hulp kunnen aannemen. Terwijl dat op sommige momenten in je leven handig is, bijvoorbeeld als je ziek bent of als je het druk hebt.

Niet passend puzzelstukje
Tijdens coachgesprekken zeggen vrouwen regelmatig dat ze na hun behandelingen meer tijd voor zichzelf willen nemen. De combinatie werk, kinderen, sport en verplichtingen vergt zoveel tijd, dat ze zichzelf hebben weggecijferd. Misschien door ernstig ziek te worden of de confrontatie met de eindigheid van het leven, realiseren deze vrouwen zich dat ze een leven leidden, waarbij andermans belangen voorgingen. Dat voelt niet goed meer. Eén cliënt zei dat ze zich een puzzelstukje voelde, dat net niet paste. Het bleef er altijd een stukje uit steken. Het is heel herkenbaar dat vrouwen na de diagnose borstkanker en na alle behandelingen anders in het leven komen te staan. Het leven na kanker wordt nooit meer zoals het was.

Tijdens de behandelingen is het voor sommige vrouwen makkelijker om hulp te vragen dan in het dagelijks leven voor en na de ziekte. Want ja, je bent ziek, je bent misselijk en moe en je kunt niet zoveel. Iedereen weet dat de behandelingen tegen borstkanker veel energie vergen. Je mag op de bank liggen en hulp vragen. Een soort ziektewinst. Maar als je weer beter bent, de dagelijkse dingen weer oppakt en je ziekte een paar maanden of zelfs jaren achter je ligt, dan heb je dat excuus niet meer. Dan mag je niet meer dagenlang op de bank hangen, dan kun je geen hulp meer vragen….. Of misschien toch wel? En moet er dan iets tegenover staan?

Het plezier van geven
Een andere cliënt zat nog in haar ziekteproces en wilde de mensen om haar heen constant bloemen brengen als dank voor hun hulp. Dat is natuurlijk niet nodig. De mensen om je heen voelen zich vaak machteloos en zijn blij als ze iets voor je kunnen betekenen. Zij geven graag. En hoe mooi is het als je dat geschenk gewoon kunt aannemen. Ik zie inmiddels in dat als je níet aanneemt, je de gever het plezier van het geven ontneemt. Omdat ik zelf graag geef, weet ik hoe het plezier van geven voelt. Dus waarom ontneem ik dat een ander? “Sommige dingen heb je gewoon te nemen” zei een vriendin tegen mij terwijl ze nederig haar hoofd boog om haar woorden kracht bij te zetten.

En dat is lastig. Afgelopen week ging het weer bijna fout: ik had een coachwandeling georganiseerd en er kwam één vrouw wandelen. We hadden een prachtig gesprek. Aan het einde wilde ze mij tien euro betalen, de kosten van de wandeling. En weer zei ik: nee, dat hoeft niet. Oei, gelukkig was ik me er direct van bewust en stelde ik voor dat zij de koffie voor haar rekening nam. Ik ben er dus nog niet, maar ik ben me er wel al van bewust. Ik ga de komende tijd veel oefenen; ik ga crowdfunden. Ik ga op zoek naar donateurs die willen bijdragen aan mijn boek. En als ze geld storten, dan adem ik diep in en onderdruk ik mijn natuurlijke neiging om ‘nee’ te zeggen. In plaats daarvan zeg ik: “Dank je wel voor je bijdrage om mijn boek te laten verschijnen”. Ik buig mijn hoofd en ik ontvang. Met liefde….

Vijf tips om hulp te vragen
Veel vrouwen vinden het moeilijk hulp te vragen en te aanvaarden. Maar draai het eens om: als jouw vriendin borstkanker heeft, dan wil je haar toch ook helpen? Dus de mensen om je heen willen ook graag iets voor jou betekenen om je te ontlasten, om het je makkelijker te maken, om je te troosten en je te steunen. Hieronder vijf tips om je over de drempel te helpen.
1. Zeg ‘ja’ tegen hulp die spontaan wordt aangeboden.
2. Vraag hulp aan iemand waar je vrolijk van wordt, die je energie geeft.
3. Heb er vertrouwen in dat de ander het fijn vindt om iets voor je te doen, te kunnen betekenen.
4. Accepteer dat de ander het anders doet dan jij. Dat is geen reden om zijn of haar hulp niet meer te vragen. Kijk ernaar en misschien brengt het jou op ideeën om het later ook een keer op die manier te doen.
5. Toon je dankbaarheid. Dat is fijn voor de ander en ook voor jezelf.

Ik kan er een boek over schrijven…

Het is de laatste maandag van zes weken zomervakantie. Ik zie dat het bijna vier uur is. De zon schijnt. Ik zit aan mijn eettafel achter de laptop. Daar zat ik de afgelopen weken vaak. Boeken, onderzoeken en notitieblokken liggen verspreid om mij heen. En dan typ ik een punt. Ik klik Word weg en sluit mijn computer af.

En ineens dringt het tot me door: IK HEB EEN BOEK GESCHREVEN!!
Ik pak mijn fiets en rijd door de duinen naar het strand. Ik ren de trap af, kleed me uit op het zand en neem een duik in zee. Dat is een tijd geleden dat ik in de Nederlandse zee zwom. Zeker vier jaar. Nog voor mijn borstkankerdiagnose. De zee is koud en mijn lichaam tintelt. Ik voel me tevreden, blij en dankbaar. De affirmatie die mij kracht gaf tijdens mijn ziekteproces en ik zo vaak herhaalde komt in me op: ‘Ik ben gezond, gelukkig en vol energie’. Ik heb hem ook in mijn boek staan. Het boek waarin ik mijn kennis en ervaringen deel. En waarmee ik hopelijk veel vrouwen een steuntje in de rug kan bieden. Het boek waarin ik vrouwen met de diagnose borstkanker aanmoedig en wil inspireren om een stip op de horizon te zoeken, een drijfveer om zich aan op te trekken tijdens hun ziekte- en herstelproces.

In mijn boek neem ik de lezer mee op de reis die ik de laatste drie jaar maakte na de diagnose borstkanker. Hoe ik omging met de ziekte, wat het mij heeft gebracht en wat ik los heb moeten laten. Wat mij op de been heeft gehouden, hoe ik omging met mijn angsten en verdriet. Door die reis ben ik gaan inzien en ervan overtuigd geraakt dat als je een sterke drijfveer hebt, een passie, dat die kan dienen als focus om door een moeilijke periode in je leven heen te komen.

De regie pakken
Als je je bewust wordt van je lichaam en je geest, dan levert dat een schat aan inzichten en hulpbronnen op om door je ziekteproces heen te komen. Dat kanker geen ziekte is die je moet ondergaan, zonder invloed te kunnen uitoefenen. Dat je niet bent overgeleverd aan ziekenhuizen en artsen, maar dat je hen kan zien als jouw adviseurs. Dat je zelf de regie kunt pakken over je eigen lijf en leven. Dat je zelf keuzes kunt maken, dichtbij jezelf kunt komen. Ik zeg daarbij niet dat je van kanker kunt genezen. Maar ik zeg wel dat je leefstijl invloed heeft op je ziekte- en herstelproces, op je lichaam en op je geest. Dat je leefstijl je proces kan vergemakkelijken. En dat je proces je veel mooie dingen kan opleveren: inzichten, kennis over jezelf, rust, geluksmomenten, dankbaarheid, een beter herstel, maar ook aanvaarding van wat je los moet of wilt laten.

Op mijn reis heb ik zeven zaken ontdekt die bijdragen aan een bewustere en voor mij betere leefstijl:

1. Positiviteit
Uit onderzoek is meerdere malen gebleken dat als je positief in het leven staat, je herstelkansen groter zijn. De wil om te leven en de regie pakken over je eigen proces geven je ook een gevoel van kracht.

2. Ontspanning
Rust is belangrijk voor je lichaam tijdens en na de behandelingen. Er gebeurt heel veel in je lichaam en in je geest. Als je stijf staat van de stress en als je blijft doorrennen, dan krijgt je lichaam geen tijd om te helen.

3. Inspanning
In beweging blijven zorgt voor een goede conditie en voor weerstand. Daarnaast maakt het je hoofd leeg en kan het uitdagend zijn: je kunt doelen stellen, je grenzen verleggen en vertrouwen krijgen als je ziet dat je elke dag een stukje verder, beter of sneller bent in je proces.

4. Geestelijke verdieping
Je onderdeel voelen en dus verbinden met iets groters. Geloof vinden om je aan vast te houden. Geloof in jezelf, voorbeelden van andere mensen, geloof in een godsdienst. Dat is troostend en kan je kracht geven op momenten dat je onzeker of angstig bent.

5. Voeding
Er is voeding met bouwstoffen om je lichaam te voeden en voeding om jezelf te troosten. Tijdens je ziekte- en herstelproces heeft je lichaam behoefte aan het eerste. Troost kun je beter zoeken bij de mensen om je heen.

6. Sociale steun
Ziek zijn doe je niet alleen. Jij draagt de ziekte en ondergaat de behandelingen en bijwerkingen. Maar de mensen om je heen willen je graag helpen. Al weten ze soms niet hoe. En weet jij soms ook niet hoe je hulp kunt vragen en accepteren. Hulp maakt je proces dragelijker. Het voelt lichter als je gesteund wordt en je je gesteund voelt.

7. Werk
Als je ziek wordt en je niet meer kunt werken, dan kan het lijken alsof je leven stil staat. Je kunt het gevoel krijgen dat je geen waarde meer toevoegt aan de samenleving. En wie ben je nog als je je werkidentiteit kwijt bent? En als je herstelt, wil en kun je dan terug in je baan? Hoe ga je dat doen? Betrokken blijven bij het werk kan helend zijn en een gevoel van waardering geven.

Stip op de horizon
Naast deze zeven thema’s met ervaringen, tips, onderzoeken en informatie lees je in het boek ook zeven verhalen van vrouwen met borstkanker. Mijn eigen verhaal en de hoopvolle en inspirerende verhalen van zes vrouwen die op mijn pad kwamen. Allemaal gingen ze er op hun manier mee om. Ze zochten houvast en vonden het: een drijfveer of een nieuwe stip op de horizon. Ze namen de regie over hun leven. Ik hoop dat het lezen aanstekelijk werkt en vrouwen met de diagnose borstkanker ook die stip op hun horizon zien. Het zijn prachtige verhalen. Toen de vrouwen mijn pad kruisten dacht ik regelmatig: ‘Ik kan er een boek over schrijven….. ‘. En nu heb ik het gedaan!

Het boek ligt momenteel bij de meelezers. Dat is een toets voor mij of de informatie en de inzichten echt overkomen zoals ik bedoel. Ik ben in contact met een uitgever en eind dit jaar of begin volgend jaar kun je het lezen. En de titel? Daar wordt aan gewerkt. Ik houd je op de hoogte!